Ik zat lekker op de bank toen mijn dochter (die stage loopt bij blue®m, een bedrijf in mondverzorgingsproducten) tegen me ze:”Pap, weet je wel dat een goede mondgezondheid je sportprestaties flink kan beïnvloeden… daar is zelfs wetenschappelijke ondersteuning voor…”. Hmmm, dat zet me dus wel even aan het denken. Niet dat mijn sportprestaties nou zo bijzonder zijn, verre van zelfs. Maar ik herken wel zeker dat ik met name tijdens en na langere bikepackingtrips en zeker bij ultra races vaak last heb van een “zere bek” om het maar even zo te zeggen. Pijnlijk tandvlees, gevoelige tong, met name aan de zijkant, droge mond, je herkent het misschien wel. Daarom dacht ik, laten we met behulp van de kennis van mijn dochterlief (die ook haar strepen verdient in de shop) daar maar eens iets over schrijven

Omgaan met mondgezondheid tijdens ultra races en bikepacking

Symptomen, oorzaken en praktische tips uit de praktijk Tijdens meerdaagse ultra races en lange bikepacking trips draait natuurlijk alles om uiteindelijk de finish te halen (en de snail voor te blijven) en dus energie, focus en doorzettingsvermogen. Dan denk je al snel aan goed eten onderweg, genoeg drinken, slaap en het juiste materiaal, maar misschien ook goed om wat aandacht te hebben voor dat éne aspect van: mondgezondheid.

Die zere bek is het iets waar veel ultra fietsers (en lopers) vroeg of laat tegenaan lopen. Zeker richting het einde van een race (helemaal bij warm weer), heb ik vaak klachten zoals gevoelig tandvlees, een droge mond of een dikke, pijnlijke tong. Dit kan echt flink irritant zijn en zoals ik het begreep , ook al lijkt het onschuldig, het kan je plezier, herstel en ook indirect je prestatie beïnvloeden.

Veelvoorkomende mondklachten tijdens ultra races

Droge mond

Hier hoef je geen medisch specialist voor te zijn. Door langdurige inspanning, veel zweten en vaak door de mond ademen neemt de speekselproductie af. En omdat je vaak ook niet genoeg drinkt (ik tenminste niet altijd). Speeksel is essentieel om je mond te beschermen tegen zuren en bacteriën en als je een droge bek hebt, dan werkt die bescherming dus minder goed.

Gevoelig tandvlees

Een droge mond in combinatie met suikers (door die belachelijke hoeveelheid zoete troep die je de hele dag eet) en zuren (uit je sportdrankjes en niet te vergeten een lekker blikje cola) zorgt ervoor dat tandvlees sneller geïrriteerd raakt en zelfs kan gaan bloeden.

Gevoelige of verdikte tong

Ik vind dat persoonlijk echt het meest vervelend. Met name aan de randjes van je tong dat het heel gevoelig is. Boven op vaak een branderig gevoel, met name zo richting het einde van een lange dag. Dit ontstaat door uitdroging van het mondslijmvlies en lichte ontstekingsreacties. Veel al ook veroorzaakt omdat je veel door je mond ademt.

Brandend gevoel in de mond

Als ik heel eerlijk ben eet en drink ik alles wat ik tegenkom en waar ik zin in heb, van snickers tot cola, gecombineerd met electrolyten poeder sportdrank, een gelletje (schrijf je dat zo?) voor de klim. Heel veel suikers en ook veel zuur. In een droge mond blijven deze zuren langer aanwezig, en dit alles kan zorgen voor een schrijnend, branderig mond gevoel.

Wat zijn dan de oorzaken van deze klachten?

Uitdroging en minder speeksel

Speeksel is je eerste verdedigingslinie in de mond. Het spoelt bacteriën weg, neutraliseert zuren en beschermt je tanden en slijmvliezen. Tijdens ultra races neemt de speekselproductie sterk af. Je verliest natuurlijk vocht (zeker als het warm is en je niet altijd genoeg drinkt) en langdurige inspanning. Een ander issue is ademhalen door je mond, hierdoor droogt je mond ook sneller uit.

Belachelijk veel suikers

Tijdens lange races eet en drink je vrijwel aan een stuk door. De suikers hierin voeden slechte bacteriën. Zonder voldoende speeksel blijven deze suikers langer in de mond aanwezig.

Zure sportvoeding

Veel sportdranken (die ik onderweg maak met een tablet of poeder) hebben een lage pH. In combinatie met een droge mond vergroot dit de kans op glazuuraantasting en irritatie van tong en tandvlees.

Fysieke stress en verminderde weerstand

Ah, ja deze is lastig te voorkomen tijdens een ultra. Lange duurbelasting en zeker in combinatie met een flinke dosis slaaptekort verlagen tijdelijk je immuunsysteem. Ontstekingen in de mond krijgen daardoor sneller de kans om te ontstaan (en natuurlijk ook in de rest van je lichaam).

En dus wat zijn de gevolgen als je er niets aan doet?

• Pijn en irritatie verminderen focus en eetlust (en zijn vet irritant)
• Ontstekingen in de mond dragen bij aan algemene vermoeidheid
• Slechter herstel doordat het lichaam bezig is met ontstekingsprocessen
• Verhoogd risico op beschadiging van tandglazuur en dus later grotere kans op gaatjes

Wat te doen om dit te voorkomen: praktische tips

Drink slim, niet alleen veel

Sowieso goed voor je om goed te drinken. Neem regelmatig kleine slokjes water in plaats van grote hoeveelheden tegelijk. Ik ken zelfs fietsers die een timer zetten om zich op warme dagen te herinneren om te drinken. Spoel na sportdrank of gels even met water om zuren te neutraliseren.

Beperk de tijd dat suikers in je mond blijven

Dit vind ik lastig, maar probeer ik wel. Spoel je snufferd even om als je een weer een of andere chocolade reep naar binnen hebt gewerkt. Wissel je sportdrank af met water.

Mondverzorging onderweg

Dit wil er nog wel eens bij inschieten, geef ik eerlijk toe. Een kleine (mini)tandenborstel (oooh, we hebben in de shop geweldige totaal onpraktische mini tandeborstels voor in je toptube bag) en een mini tandpasta wegen bijna niets. Of even een tandenstoker als je op een rechte saaie weg zit. En natuurlijk poets je minimaal ’s ochtends en ’s avonds tijdens meerdaagse races of bikepacking trips.

Stimuleer speeksel

Suikervrije (duh) kauwgom met xylitol helpt om speekselproductie op gang te houden en kan blijkbaar vaak direct verlichting geven bij een droge mond.

Minder door je mond ademen??

Door je neus in en door je mond uit… tis net als bij yoga. Maar in de praktijk moet je er wel aan blijven denken.

En last but not least: check je gebit vóór je lang op pad gaat

Zeker als je gevoelig bent voor mondproblemen is het slim om voor een belangrijk event je gebit te laten controleren. Je wilt niet dat je ergens ver weg last krijgt van iets wat je had kunenn voorkomen.

Dus samenvattend

Ik heb goed naar m’n dochter Roos geluisterd en ga het zeker meenemen richting mijn volgende avontuur. Mondverzorging is zeker een punt van aandacht tijdens van ultra races en bikepacking. Samen met mijn dochters collega’s van blue®m dagen we daarom ook uit om de komende tijd mee te doen aan de Dental Challenge, zodat je nu al iets hebt om mee te trainen